Pradolina Wieprza

Obszar Chronionego Krajobrazu

Walory przyrodnicze

Interesująca przyrodniczo dolina Wieprza uformowała się już w okresie najstarszego zlodowacenia (południowego), cechą charakterystyczną dla niej jest częsta zmiana przebiegu. Przykładem jednej z takich zmian są jeziora Kunów i Firlej, a część dawnego koryta Wieprza zajmuje ujście Tyśmienicy, równie cennej przyrodniczo.

Charakterystycznym elementem w krajobrazie doliny rzeki Wieprz są liczne starorzecza, zakola i meandry, które komponując się wraz z nadbrzeżnymi zespołami roślinnymi nadają jej mozaikowy i wyjątkowo malowniczy charakter. W niektórych miejscach szerokość doliny osiąga nawet 5 km, tworząc wczesną wiosną obszerne rozlewiska, np. w okolicach Jeziorzan. Coroczne zalewanie tych obszarów przez wody rzeki jest niezbędne dla ekologii wielu zespołów roślinnych o niezwykle cennym charakterze przyrodniczym i krajobrazowym. Warto w tym miejscu zasygnalizować, iż zabiegi hydrotechniczne, takie jak regulacja rzeki są czynnikami wpływającymi bardzo negatywnie na bioróżnordność tych siedlisk, w efekcie prowadząc do ich zaniku. Działania takie stwarzają zagrożenie nie tylko dla równowagi w krajobrazie, ale także dla osad narażonych na niespodziewane powodzie.

O atrakcyjności przyrodniczej i krajobrazowej doliny rzeki Wieprz decydują zespoły leśne, rozległe wilgotne łąki, zbiorowiska zaroślowe i murawy kserotermiczne. We wszystkich tych zespołach można odnaleźć szereg roślin i zwierząt objętych ochroną gatunkową. Starorzeczom i wodom stojącym towarzyszą zbiorowiska szuwarowe i łąkowe, z najpospolitszym szuwarem turzycy zaostrzonej, ale też cennym w skali kraju zespołem turzycy pęcherzykowatej. Możemy też tu znaleźć stanowisko turzycy prosowej, turzycy tunikowej, starca błotnego, przetacznika błotnego.

W skład zbiorowisk zaroślowych wchodzi również cenny na tle kraju zespół o charakterze borealno-kontynentalnym z brzozą niską, reliktem glacjalnym objętym ochroną i wierzby rokity, częstszy jest zespół wierzby pięciopręcikowej i szarej z chronioną kaliną koralową, kruszyną i porzeczką czarną.

Dolina rzeczna stwarza też świetne warunki siedliskowe dla zbiorowisk wodnych. Zadomowiła się tutaj rzęsa wodna w jeziorkach pozostałych po starorzeczach, grzybień biały, grążel żółty, storczyk krwisty, plamisty, najmniejsza roślina kwiatowa świata wolffia bezkorzeniowa, przypominająca drobną, zieloną kaszkę pływającą na powierzchni wody. Jest to także dogodne miejsce dla rozwoju fauny, szczególnie bezkręgowców – motyli: rusałka admirał, pokrzywnik, perłowców, nie zabraknie również tutaj płazów ogoniastych – traszka zwyczajna, grzebieniasta i bezogoniastych, np. ropuchy. Istotnym elementem mozaiki siedlisk doliny Wieprza są olsy z charakterystyczną strukturą kępkowo-dolinkową, bogatym udziałem gatunków szuwarowych i błotnych, np. kosaćca żółtego, psianki słodkogórz. Niedostępne olsy otulają zarośla łozowe, z wyraźnie wykształconą warstwą mchów. Natomiast w pobliżu koryta rzeki, na wilgotnych łąkach, obserwujemy błękitne skupiska niezapominajki, różowej wiązówki błotnej, krwawnicy lekarskiej.

Bardziej strome brzegi Wieprza umacniają zespoły wiklin nadrzecznych oraz łęgu wierzbowo-topolowego, które bez trudu znoszą wiosenny spływ kry lodowej i zalewanie. Cenne florystycznie jak i faunistycznie są zbocza rzeki o silnym nasłonecznieniu (wystawie południowej, południowo-wschodniej i południowo-zachodniej), pokryte murawami kserotermicznymi i roślinnością stepową. Występują tu rzadkie trawy, np. strzęplica nadobna tworząca zespół z kostrzewą bruzdkowaną. Niegdyś częsty był tu zespół z wisienką stepową, ale w wyniku bezmyślnego wypalania zboczy został zastąpiony przez zespół ze śliwą tarniną. Jednak przy odrobinie wysiłku można odnaleźć pojedyncze okazy wisienki stepowej w gąszczu tarniny. Ciepłe stoki zasiedla jaszczurka zwinka i padalec, dość często można tu spotkać najpiękniejszego z polskich motyli – pazia królowej.

Malownicze starorzecza doliny Wieprza są przyjazne dla żółwia błotnego, gatunku zamieszczonego w Polskiej Czerwonej Księdze. Nad rzeką zadomowiły się bobry, reintrodukowane w 1979 r. w Roztoczańskim Parku Narodowym. Schronienie znalazły tu także wydry, zdziesiątkowane przez człowieka z powodu wysokiej wartości ich futra. Trudniejszy do zauważenia jest niewielki rzęsorek rzeczny z rodziny ryjkowatych.

Nieodzownym elementem doliny są ptaki. Oczywiście nie zabraknie tutaj gatunków objętych ochroną. Spotkamy tu zimorodka, najładniejszego z ptaków krajowych, gniazdującego w norach urwistych brzegów. Wiosną z południa Europy wraca do nas remiz, cechujący się kunsztem w budowie gniazd, które zawiesza nisko nad wodą. Jak u siebie czuje się tutaj dudek zasiedlający stare wierzby. Swoje stanowiska lęgowe ma tu również brodziec piskliwy, łabędź niemy, perkoz dwuczuby, sieweczka rzeczna, a także występujące w lasach zięba, puszczyk, wilga, sikory.




Łabędź niemy

Bogactwo siedlisk florystycznych i faunistycznych, a także kulturowych i historycznych doliny Wieprza stworzyło wystarczające warunki, by najcenniejsze przyrodniczo i krajobrazowo tereny objąć ochroną prawną. Rzeka jest w swym górnym biegu głównym ciekiem wodnym Roztoczańskiego Parku Narodowego, na swym 125 kilometrze wkracza w obszar otuliny Nadwieprzańskiego Parku Krajobrazowego utworzonego w 1990 roku obejmującego obszar środkowej doliny. Natomiast odcinek dolnej doliny na wysoczyźnie morenowej ma status Obszaru Chronionego Krajobrazu „Pradolina Wieprza”. W strategii rozwoju województwa planowane są dalsze działania mające na celu objęcie ochroną cennych terenów doliny Wieprza, będącej krajowym korytarzem ekologicznym włączonym do sieci ECONET. W uzupełnionej wersji sieci ekologicznej NATURA 2000, która w swej pierwotnej formie uwzględniła jedynie niewielki odcinek rzeki u ujścia Wisły, wyznaczono pięć nowych obszarów – dwie ostoje ptasie, „Dolina Dolnego Wieprza” i „Zbiornik w Nieliszu” oraz trzy siedliskowe – „Izbicki Przełom Wieprza”, „Dolina Środkowego Wieprza” i „Dolina Dolnego Wieprza”. Przydatne dla ochrony bioróżnorodności doliny są także proponowane programy rolno-środowiskowe, dofinansowujące czynności związane z ochroną środowiska na obszarach rolniczych. Jeśli doczekają sie realizacji zahamuje to zanik tradycyjnej gospodarki łąkarskiej i pasterskiej w dolinach rzecznych, co pozwoli zachować cenne siedliska florystyczne i faunistyczne.

Na podstawie informacji z art. M. Zaworskiej Bogactwo przyrody Wieprza

Brak komentarzy.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: